वटपौर्णिमा हा विवाहित महिलांचा एक महत्त्वाचा सण आहे. हा सण ज्येष्ठ महिन्यातील पौर्णिमेला साजरा केला जातो. या दिवशी महिला आपल्या पतीच्या दीर्घायुष्यासाठी उपवास करतात. त्या वडाच्या झाडाची पूजा करतात आणि प्रार्थना करतात. वटपौर्णिमा हा प्रेम, विश्वास आणि समर्पणाचा सण आहे. Marathi Quotes या सणाच्या भावना अधिक सुंदरपणे व्यक्त करण्यास मदत करतात. हा सण सावित्री-सत्यवान यांच्या अढळ नात्याची आठवण करून देतो. महाराष्ट्र, गुजरात आणि गोवा या राज्यांमध्ये हा सण मोठ्या उत्साहाने साजरा केला जातो.
२०२६ मधील वटपौर्णिमेची तारीख
२०२६ मध्ये वटपौर्णिमा सोमवार, २९ जून रोजी साजरी केली जाईल. ज्येष्ठ पौर्णिमा तिथी २९ जून रोजी पहाटे ३.०७ वाजता सुरू होईल. ही तिथी ३० जून रोजी पहाटे ५.२७ वाजता संपेल. उदय तिथीनुसार २९ जून रोजी हा उपवास पाळला जाईल. यंदा अधिक महिना असल्याने वटपौर्णिमेची तारीख बदलली आहे. अधिक महिना १७ मे ते १५ जून दरम्यान होता. त्यामुळे हा सण आता २९ जूनला साजरा होईल.
वटपौर्णिमेचे धार्मिक महत्त्व
वटपौर्णिमेला हिंदू धर्मात विशेष महत्त्व आहे. या दिवशी वडाच्या झाडाची पूजा केली जाते. वडाच्या झाडात ब्रह्मा, विष्णू आणि महेश या त्रिमूर्तींचा वास असल्याचे मानले जाते. या झाडाला अमरत्वाचे वरदान आहे. पूर्ण श्रद्धेने पूजा केल्यास मनोकामना पूर्ण होतात. वटपौर्णिमेचे व्रत पतीच्या दीर्घायुष्यासाठी आणि सुखी वैवाहिक जीवनासाठी केले जाते. हा उपवास सूर्योदयापासून सूर्यास्तापर्यंत पाळला जातो.
सावित्री-सत्यवान यांची पौराणिक कथा
वटपौर्णिमेची कथा महाभारत काळातील आहे. राजा अश्वपती आणि त्यांची राणी मालवी यांना अपत्य नव्हते. त्यांनी घोर तपश्चर्या केली. देव सावित्राने त्यांना कन्यारत्नाचा वरदान दिले. या कन्येचे नाव सावित्री ठेवण्यात आले. सावित्री मोठी झाल्यावर तिने स्वतःला पती म्हणून सत्यवानाची निवड केली. सत्यवान हा अंध राजा द्युमत्सेनाचा पुत्र होता. नारद मुनींनी सांगितले की सत्यवान अल्पायुषी आहे. पण सावित्रीने आपला निर्णय कायम ठेवला.
सत्यवानाचा मृत्यूचा दिवस आला. सावित्री त्याच्यासोबत वनात गेली. वडाच्या झाडावर बसलेला सत्यवान जमिनीवर पडला. त्याचे डोके सावित्रीच्या मांडीवर होते. यमराज सत्यवानाचा जीव घेण्यासाठी आले. सावित्रीने त्यांचा पाठलाग केला. यमराजांनी तिला वरदान मागण्यास सांगितले. सावित्रीने पहिले वरदान म्हणून सासू-सासऱ्यांची दृष्टी मागितली. दुसरे वरदान म्हणून तिने सासऱ्यांचे राज्य परत मागितले. तिसऱ्या वरदानात तिने पतीकडूनच अपत्य मागितले. यामुळे यमराजांनी सत्यवानाला पुन्हा जीवनदान दिले. सावित्रीने आपल्या बुद्धीने पतीचा जीव वाचवला.
वटपौर्णिमा पूजेचे साहित्य
वटपौर्णिमेच्या पूजेसाठी खालील साहित्य लागते:
- हळद आणि कुंकू
- अक्षता
- लाल किंवा पांढरा धागा
- फुले
- पाच प्रकारची फळे
- पाण्याचा कलश
- दिवा आणि कापूस वाती
- धूप आणि अगरबत्ती
- नारळ
- सुपारी आणि पान
- पूर्ण सुहाग सामग्री
- नैवेद्यासाठी खीर किंवा पुरणपोळी
- वडाची फांदी किंवा वडाचे रोप
वटपौर्णिमा पूजेची संपूर्ण विधी
वटपौर्णिमेची पूजा योग्य पद्धतीने करणे आवश्यक आहे.
१. सकाळी लवकर उठा आणि स्नान करा – ब्रह्म मुहूर्तावर उठून स्नान करा. शक्य असल्यास पवित्र नदीत स्नान करा. नदी शक्य नसल्यास स्नानाच्या पाण्यात गंगाजल घाला.
२. स्वच्छ वस्त्रे परिधान करा – नवीन किंवा स्वच्छ कपडे घाला. साडी किंवा चोळी-पोलका असा पारंपरिक पोशाख घाला. दागिने आणि सुहागाच्या वस्तू घाला.
३. उपवासाची प्रतिज्ञा घ्या – भगवान विष्णू, लक्ष्मी आणि सावित्री मातेचे स्मरण करा. उपवास करण्याचा संकल्प करा. हा उपवास कुटुंबाच्या सुख-शांतीसाठी करा.
४. वडाच्या झाडाकडे जा – जवळच्या मंदिरात किंवा वडाच्या झाडाकडे जा. पूजेचे सर्व साहित्य सोबत घेऊन जा.
५. वडाच्या झाडाची पूजा करा – झाडाला पाणी अर्पण करा. हळद-कुंकू, फुले आणि अक्षता अर्पण करा. झाडाखाली दिवा लावा. धूप आणि अगरबत्ती लावा. नैवेद्य अर्पण करा.
६. प्रदक्षिणा घाला – वडाच्या झाडाला सात वेळा प्रदक्षिणा घाला. प्रदक्षिणा घालताना मंत्रांचा जाप करा. झाडाला पवित्र धागा बांधा.
७. वटपौर्णिमा व्रतकथा वाचा – सावित्री-सत्यवान यांची कथा वाचा किंवा ऐका. ही कथा वैवाहिक जीवनातील अडथळे दूर करते. पती-पत्नीचे नाते अधिक दृढ होते.
८. सासू-सासऱ्यांचा आशीर्वाद घ्या – घरी परतल्यावर सासू-सासऱ्यांना वस्त्र अर्पण करा. त्यांच्या पाया पडून आशीर्वाद घ्या.
९. चंद्रदेवाला अर्घ्य द्या – संध्याकाळी चंद्रदेवाला जल अर्पण करा. त्यानंतर उपवास सोडा. सात्विक आहार घ्या.
वटपौर्णिमेच्या पूजेसाठी शुभ मुहूर्त
वटपौर्णिमा पूजेसाठी सकाळी ८:५५ ते १०:४० हा वेळ शुभ आहे. ब्रह्म मुहूर्त पहाटे ४:०५ ते ४:४५ आहे. पूजेसाठी उत्तम वेळ सकाळी ६:०० ते १०:३० आहे. अभिजित मुहूर्त दुपारी १२:०८ ते १२:५९ आहे. सूर्योदयानंतर आणि दुपारपूर्वी वडाची पूजा करावी.
वटपौर्णिमेच्या दिवशी करू नये अशा गोष्टी
वटपौर्णिमेच्या दिवशी काही गोष्टी टाळाव्यात. उपवासाच्या वेळी तांबूस पदार्थ खाऊ नयेत. नकारात्मक विचार टाळावेत. कोणाशीही वाद घालू नये. पूजेच्या वेळी अशुद्ध विचार मनात आणू नयेत. उपवास मोडू नये. पूजेचे साहित्य अपूर्ण ठेवू नये.
पतीला विशेष वाटेल अशा कल्पना
वटपौर्णिमा हा पतीच्या प्रेमाचा सण आहे. या दिवशी पतीला विशेष वाटेल असे काहीतरी करा.
१. सकाळी गोड बातमी द्या – सकाळी लवकर उठून पतीला वटपौर्णिमेच्या शुभेच्छा द्या. त्याला सांगा की तुम्ही त्याच्या दीर्घायुष्यासाठी उपवास करत आहात.
२. पतीसोबत पूजेला जा – शक्य असल्यास पतीला पूजेसोबत घेऊन जा. एकत्र वडाची पूजा करा. एकत्र प्रदक्षिणा घाला. यामुळे तुमचे नाते अधिक दृढ होईल.
३. पतीची आवडती डिश बनवा – उपवास सोडल्यानंतर पतीची आवडती सात्विक डिश बनवा. खीर, पुरणपोळी किंवा हलवा असा गोड पदार्थ बनवा. एकत्र जेवणाचा आनंद घ्या.
४. विशेष भेटवस्तू द्या – पतीला एखादी विशेष भेटवस्तू द्या. ही भेट लहान असली तरी चालेल. तुमच्या प्रेमाची आठवण म्हणून एखादी वस्तू द्या.
५. प्रेमाने वेळ घालवा – पतीसोबत जास्तीत जास्त वेळ घालवा. त्याच्याशी गप्पा मारा. त्याच्या आवडी-निवडी विषयी विचारा. त्याच्या कामाची विचारपूस करा. त्याच्या काळजीत सहभागी व्हा.
६. सावित्रीची कथा सांगा – पतीला सावित्री-सत्यवान यांची कथा सांगा. या कथेतून तुमच्या प्रेमाची तुलना करा. तुम्हीही सावित्रीप्रमाणे त्याच्यासाठी काहीही कराल, असे सांगा.
७. आभार माना – पतीचे त्याच्या प्रेमाबद्दल आभार माना. त्याने दिलेल्या साथीबद्दल त्याचे कौतुक करा. त्याला सांगा की तो तुमच्या जीवनात किती महत्त्वाचा आहे.
८. भविष्याची स्वप्ने पाहा – एकत्र बसून भविष्यातील योजनांवर चर्चा करा. नवीन ठिकाणी फिरायला जाण्याची योजना करा. एकत्र काहीतरी नवीन शिकण्याचा विचार करा.
९. फोटो काढा – या दिवसाच्या आठवणी जपून ठेवा. एकत्र फोटो काढा. हे फोटो पुढील काळात आनंद देतील.
वटपौर्णिमा समाजातील महत्त्व
वटपौर्णिमा हा केवळ धार्मिकच नाही तर सामाजिक दृष्ट्याही महत्त्वाचा सण आहे. या दिवशी महिला एकत्र येतात. त्या आपल्या वैवाहिक नात्याबद्दल आभार व्यक्त करतात. हा सण विवाहाच्या पवित्रतेची आठवण करून देतो. वैवाहिक जीवनातील बांधिलकी, निष्ठा आणि समर्पण या मूल्यांची जाणीव करून देतो. वटपौर्णिमा विवाहित महिलांमध्ये एकतेची भावना निर्माण करतो.
वटपौर्णिमा आणि करवा चौथ यातील तुलना
वटपौर्णिमेची तुलना करवा चौथशी केली जाते. दोन्ही सण पतीच्या दीर्घायुष्यासाठी पाळले जातात. करवा चौथ कार्तिक महिन्यात येतो. वटपौर्णिमा ज्येष्ठ महिन्यात येतो. करवा चौथमध्ये चंद्राची पूजा केली जाते. वटपौर्णिमेत वडाच्या झाडाची पूजा केली जाते. दोन्ही सणांमध्ये महिला उपवास करतात. दोन्ही सण प्रेम आणि समर्पणाचे प्रतीक आहेत.
वटपौर्णिमेचे आधुनिक स्वरूप
आजच्या युगातही वटपौर्णिमेचे महत्त्व कायम आहे. कारकीर्दीत असलेल्या महिलाही हा सण साजरा करतात. त्या सकाळी लवकर उठून पूजा करतात. नंतर ऑफिसला जातात. संध्याकाळी उपवास सोडतात. सोशल मीडियावरही या सणाची सांगितली जाते. महिला एकमेकींना शुभेच्छा देतात. वटपौर्णिमेचे फोटो आणि व्हिडिओ शेअर करतात. यामुळे हा सण अधिक लोकप्रिय झाला आहे.
निष्कर्ष
वटपौर्णिमा हा केवळ उपवासाचा सण नाही. हा प्रेम, समर्पण आणि विश्वासाचा सण आहे. सावित्रीने आपल्या बुद्धीने पतीचा जीव वाचवला. तिच्याच प्रेरणेने महिला हा सण साजरा करतात. या दिवशी वडाची पूजा केल्याने वैवाहिक जीवन सुखी होते. पतीच्या दीर्घायुष्यासाठी प्रार्थना केल्याने मनःशांती मिळते. पतीला विशेष वाटेल अशा गोष्टी केल्याने प्रेम वाढते. वटपौर्णिमेचे व्रत आयुष्यभर आनंद देणारे ठरते. हा सण पती-पत्नीच्या नात्यातील गोडी वाढवतो. त्यामुळे प्रत्येक विवाहित महिलेने हा सण श्रद्धेने साजरा करावा. पतीला विशेष वाटेल अशा गोष्टी कराव्यात. यामुळे वैवाहिक जीवनात प्रेम, विश्वास आणि सुसंवाद टिकतो. वटपौर्णिमेच्या सर्व महिलांना आणि त्यांच्या पतींना हार्दिक शुभेच्छा!
Read more related blogs on BestBioCreator. Also join us whatsapp.